Rozdział 4 z 7

Wieś Hrywa

Dudokumentowane w źródlePprawdopodobne?domysł lub przekaz rodzinny

Ukr. Грива, ros. Грива, w dokumentach też Grywa, Grzywa. Powiat kowelski, gubernia wołyńska; dziś zniknięta wieś w rejonie kamień-kaszyrskim obwodu wołyńskiego, przy drodze Łuck–Lubieszów, między Maniewiczami a Lubieszowem. Współrzędne ustalone na podstawie map: 51,517° N, 25,410° E.

LataCoŹródło
1727DKościół rzymskokatolicki śś. Piotra i Pawła w Nabruskach (parafia, do której należeli katolicy z Hrywy). Fundacja Doroty Rzyńckiej, poświęcenie 1795.Teodorowicz 1903, s. 284
1762DCerkiew Narodzenia NMP w Hrywie. Księgi metrykalne parafii prawosławnej od 1796 r.Teodorowicz 1903, hasło 1367, s. 228–231
1804–1896DLista duchownych parafii prawosławnej (kapłani i psalmiści), bez Załęskich.Teodorowicz 1903
1845DKonstanty Siestrzewitowski z Hrywy żeni się z Julią Faliszewską (Bucyń).AGAD 436, sygn. 38, s. 17
1846DW Hrywie rodzi się Łucja Siestrzewitowska.AGAD 436, sygn. 861, s. 669
1855–1860DDwóch właścicieli: Soboccy (51 dusz, ok. 1682 dz.) i Siestrzewitowska (118 dusz, ok. 1821 dz.). W 1855 r. Antoni S. i Konstanty Siestrzewitowski.Epsztein–Grabianka 1860; CDIAU f. 442, op. 805, d. 368
1856–1862DKonstanty jako parafianin Nabrzuski mieszka w Hrywie (59, 63, 65 lat). Zmarł między 1862 a 1874.spisy parafian, ДАВО
1874DGospodarstwo nr 1: Julia Siestrzewitowska, wdowa, 51 lat, oraz Piotr Zalewski, 52 lata.spis, 191-1-55, k. 182R
1883DDeodat Załęski, 49 lat, w Grywie.spis, 195-1-77, k. 8V
1890DHrywa (Grzywa), powiat kowelski, właściciele: „Załęscy”, z uwagą „małoletni Załęscy”. Obszar 668 dziesięcin (ok. 730 ha).Epsztein 1890, poz. 2488; Spis k. 231; SGKP t. 15 cz. 1 s. 596
1896DParafia prawosławna: 98 dworów, 753 parafian. Opis wsi: biedna, błotnista. W parafii Wielki Obyr tylko 18 katolików.Teodorowicz 1903
po 1890DList z archiwum w Kijowie (CDIAK, 26 VII 2022): w aktach o majątkach osób polskiego pochodzenia na Ziemiach Południowo-Zachodnich wieś Грива należała do rodziny Zaleńskich (f. 442, op. 611, spr. 217).list 515/05-3
1899DRodzi się Mikołaj, według rodziny w „majątku Hrywa”.akt zgonu
1926Katolicy z Hrywy należą do nowej parafii w Czerwiszczach (przedtem Nabrzuska).korespondencja z potomkinią mieszkańców (2022)
do 1939Według relacji córki mieszkańca: poza jej rodziną (Maślakowie) tylko 3–4 polskie rodziny (Szczygielscy, rodzina leśniczego), reszta Ukraińcy. Jej ojciec pamiętał też „dziedziczkę” Hrywy, która mieszkała gdzie indziej i od czasu do czasu nocowała w murowanym domu jej dziadków. Nazwiska Załęski ta rozmówczyni dotąd nie spotkała.korespondencja (2022)
12 VI 1950Wieś przemianowana na Konyszczukiwka (od dowódcy partyzantów M. P. Konyszczuka).uk.wikipedia, Грива (Камінь-Каширський район)
jesień 1951Wysiedlenie do obwodu dniepropietrowskiego (rejon Magdalynówka). Jesienią władze zwoływały zebrania, mieszkańców naciskano i bito, Komsomoł rozbierał domy. Przed Nowym Rokiem 1952 wieś była pusta. Oficjalne uzasadnienie: wsparcie podziemia i sabotaż kołchozu.kamin.rayon.in.ua (9 I 2022, wywiad z Aleksandrem Marczukiem); uk.wikipedia; deportation.org.ua
8 XII 1951Walka oddziału UPA z siłami sowieckimi w Hrywie (Andrij Mychalewycz „Kos” wysadził się granatem).uk.wikipedia
1956Część wysiedlonych wróciła, władze zakazały odbudowy („gdzie chcecie, byle nie w Hrywie”). Wielu osiadło w pobliskim Nowych Czerwiszczach (ulica Hriwska).kamin.rayon.in.ua
późniejNa miejscu wsi: rejonowa skotobaza, cerkiew rozebrana, stoi pomnik-kamień z krzyżem i stary cmentarz prawosławny w lesie. 21 września (święto cerkwi) odbywa się spotkanie pamięci.volyn.com.ua; heritage.com.ua; konkurent.ua
Sprzeczności w relacjach o wielkości wsi. Korespondentka cytuje książkę Andrija Bondarczuka „Обірване коріння нації”: 130 gospodarstw na początku XX w. Heritage.com.ua i konkurent.ua piszą o 130 dworach i ok. tysiącu osób, portal rejonowy o „prawie pięciuset dworach”. Teodorowicz podaje dla parafii prawosławnej w 1896 r. 98 dworów i 753 parafian. Za najpewniejszą uznajemy liczbę Teodorowicza, bo pochodzi z urzędowego wykazu parafii, ale dotyczy parafii, a nie samej wsi.

Czy to ta sama Hrywa?

PHrywa Teodorowicza, Hrywa z tablicy i Hrywa Siestrzewitowskich to prawdopodobnie jedna wieś. Zgadza się powiat kowelski, położenie nad górnym Stochodem przy granicy z Mińszczyzną, cerkiew Narodzenia NMP (1762 u Teodorowicza, to samo wezwanie w opisach z internetu) oraz własność Załęskich w 1890 r. Rozstrzygające byłoby porównanie z mapą wsi (zob. niżej).

Mapy i opis wsi od korespondentki

?Korespondentka z Opola, której rodzina mieszkała w Hrywie, przysłała w 2022 r. mapę wsi z książki Bondarczuka (z podpisem „miejsce majątku pana Maślaka”), mapę narysowaną przez Ukraińca z Hrywy i mapę satelitarną z zaznaczonym gospodarstwem. Na żadnej nie ma nazwiska Załęski. Mapy zostaną dodane do folderu 20_Nazwisko, a tu dopiszemy, co z nich wynika.